Autor je Novopazarac Nermin Vučelj, vanredni profesor na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Nišu, koji u predgovoru svoje knjige ističe da je ona napisana s namerom da se iznova kritičko-analitički vrednuje francuski Vek filosofije, kako se uobičajeno zove 18. stoleće u kojem su francuski mislioci prvog reda – Volter, Monteskje, Didro i Ruso, idejno i svojim javnim društvenim angažmanom, uticali na tokove evropske prosvetiteljske misli.
Značaj ove teme u tome je što je prosvetiteljstvo 18. veka utemeljilo ideje individualne slobode čoveka, pravne jednakosti ljudi, političko-građanske osvešćenosti i društvene solidarnosti, a što su tekovine na kojima počivaju sloboda i demokratija današnjeg sveta.
Valja objasniti da se u naslovu „književni duh” ne odnosi samo na književnost, u onom smislu koji ta reč ima u našem jeziku, nego u širem smislu pojma literatura, što je na francuskom littérature, i posebno Lettres, a što je pojam koji se odnosi i na filosofiju, polemiku i kritiku, a ne samo na izmaštana fiksionalna dela.
Francuska filosofija 18. veka bila je istovremeno, ili paralelno, i književnost, u čemu je i specifičnost francuskog prosvetiteljstva u odnosu na sva druga. Pojam filosof označavao je u 18. veku društveno angažovanog intelektualca, polemički nastrojenog, koji radi za dobrobit društvene zajednice i nastoji da politički osvesti građane.
Otuda su francuski filosofi 18. veka istovremeno i prosvetitelji. Kako se prosvetljenje postiže upotrebom razuma, time je razum ključni pojam prosvetiteljstva kao pokreta, zbog čega se uobičajeno govori o prosvetiteljskom racionalizmu.
Budući da je francuska književnost 18. veka dominantno polemička, što znači filosofska, otuda i naslov studije – Génie littéraire des Lumières françaises. A stubovi književnog duha francuskog prosvetiteljstva, koje Nermin Vučelj analitički i polemički predočava i analizira, jesu: Filozofski komentar o toleranciji Pjera Bela, Kritička razmatranja o religiji Robera Šala, Monteskjeov Duh zakona, Didroova i D’AlamberovaEnciklopedija, Rusoova Rasprava o poreklu nejednakosti među ljudima.
Cilj ove monografske studije, kako to njen autor ističe, jeste da doprinese negovanju kritičke svesti, građanskom političkom osvešćivanju, prespitivanju društvene etike i uopšte razvoju humanističkih vrednosti zasnovanih na prosvetiteljskom racionalizmu.
Te vrednosti se ogledaju u sledećem: prosvetljenje razumom, oslobođenje čoveka od tutorstva nad mišlju i savešću, učenje o univerzalnosti istine i razuma, borba protiv religijskih dogmi, građansko političko osvešćivanje i odbacivanje društvenih predrasuda.
Pisana naučnim jezikom filološke struke, ova knjiga na 460 strana sadrži 12 tematskih poglavlja, predgovor, pogovor, rezime na srpskohrvatskom jeziku, i osnovni bibliografski popis od 108 naslova.
Pogovor je polemičkog karaktera, na šta upućuje i sam naslov „Stanje stvari u prvoj četvrtini 21. veka: vokizam protiv prosvetiteljstva”.
Aktualnost teme kojom se bavi ova naučna studija autor vidi u tome je što je prva četvrtina 21. veka u znaku postmodernog kulturnog i kognitivnog relativizma, koji čoveka prazni od njegove suštine i svodi na konzumenta lake zabave i veštačkih potreba.
Time su, prema autoru, kompromitovane ideje univerzalne istine i autoriteta razuma, koji se pobijaju zarad navodnih pojedinačnih subjektivnih istina.
Iz tog razloga, u ovoj ciničnoj eri postistine i postmorala, i nadolazećeg transhumanizma, u kojoj su sve više ugrožene ranije stečene tekovine individualnih sloboda i humanističkih vrednosti, Nermin Vučelj smatra da je preko potrebno vratiti se prvobitnoj poduci koja je utemeljila demokratsku savremenost i slobode pojedinca, a to je prosvetiteljski racionalizam 18. veka.
Kako je istakla recenzentkinja knjige Snežana Petrova, profesorka na Univerzitetu „Sveti Kiril i Metodij” u Skoplju, više od obične studije o 18. veku, ovo delo otvara velika pitanja naše savremenosti, poziva čitaoce da promišljaju o mestu koje razum i univerzalizam imaju u našem svetu, sve više fragmentisanom, i dokazuje odlučno da prosvetiteljske ideje, daleko od toga da su stvar prošlosti, danas su više nego ikad neophodne kako bismo se suočili s izazovima današnjice.
Iz svega prethodno navedenog, ova naučna monografija pretenduje da održi baklju humanističkog prosvećenja i građanskog osvešćenja, i zato se obraća mislećim ljudima, što znači: studentima, univerzitetskim profesorima i drugim akademskim uposlenicima, intelektualcima i kulturnoj javnosti, svima koji se bave filosofijom društvenog morala i političkom filosofijom. A svakako može biti korisna frankofonim studentima kod nas, a i šire.
F. Kladničanin
