Iako je Novopazarci doživljavaju kao jedan od simbola grada, kog neizmjerno vole, mnogi detalji o ovoj džamiji i dalje su nedovoljno poznati, ne samo široj javnosti nego i istraživačima.
Čak ni tačna godina njene izgradnje nije sa sigurnošću utvrđena, iako nema sumnje da je nastala u 16. vijeku, te je nedavno obilježeno i 500 godina od njene izgradnje.
Svojim bogatim građevinskim ukrasima i skladnim arhitektonskim rješenjima Altun-alem džamija gotovo u potpunosti čuva duh osmanskog vremena i graditeljsku estetiku tog doba, što nije čest slučaj sa mnogim današnjim džamijama.
Obnovljena Altun-alem džamija
Historičari i istraživači navode da ju je podigao ugledni trgovac, vakif i učenjak Muslihudin Abdul Gani, koji se u pojedinim izvorima pominje i kao kadija.
Savremenici su ga poznavali pod imenom Mujezin Hodža el Medini, a ostao je upamćen kao zadužbinar koji je širom Osmanskog carstva podizao džamije, mektebe i druge vakufske objekte.
Obnovljena Altun-alem džamija
O Altun-alem džamiji pisao je i čuveni osmanski putopisac Evlija Čelebija, koji je kroz Novi Pazar prolazio u 17. vijeku. U svojim zapisima on je opisuje kao “staro i poštovano svetilište” smješteno u tadašnjoj Jeleč mahali.
Pretražujući više od 40 različitih izvora i ranijih istraživanja, dugogodišnji predsjednik Društva historičara Sandžaka Esad Rahić za portal Free media iznosi nekoliko zanimljivih teza o prvobitnom nazivu Altun-alem džamije, njenom nekadašnjem statusu i graditeljskoj misiji njenog osnivača.
Luster u obnovljenoj Altun-alem džamiji
Jedna od njegovih osnovnih pretpostavki jeste da se džamija u početku zvala “Mujezin-hodžina džamija”, po svom osnivaču Muslihudinu Abdul Ganiju, koji je pod tim imenom bio poznat ne samo u Novom Pazaru, već i u drugim mjestima u kojima je djelovao i gradio.
Vremenom je, objašnjava Rahić, prevladao naziv Altun-alem, pa je narodno ime potisnulo prvobitni naziv, slično kao i kod drugih novopazarskih džamija. Kao primjer navodi Bor džamiju, nazvanu po stablu bora koje se nalazilo u njenoj blizini.
Detalj iz obnovljene Altun-alem džamije
Potvrdu svoje tezu o prvobitnom nazivu profesor Rahić nalazi u nazivima drugih džamija. Navodi da su se gotovo sve džamije koje je gradio Muslihudin Abdul Gani nazivale “Mujezin-hodžinim”.
“Njegova džamija u Larisi, u Grčkoj, gotovo je identična Altun-alem džamiji u Novom Pazaru. To se jasno vidi po sačuvanim ostacima. Svih pet njegovih džamija, pa čak i njegova tekija u Prištini, nosile su naziv ‘Mujezin-hodžina džamija’”, tvrdi Rahić.
Ostaci džamije koju je izgradio Abdul Gani u Larisi, Grčka – Ustupljena fotografija Esad Rahić
Isti naziv nosile su i džamije u Skoplju, Trepči kod Kosovske Mitrovice i Larisi, zbog čega pretpostavlja da je i novopazarska Altun-alem džamija prvobitno imala isto ime.
Ostaci Mujezin-hodžine džamije u nekadašnjoj Trepči – Ustupljena fotografija Esad Rahić
Rahić podsjeća i da se u osmanskim defterima pominje Mujezin-hodžina mahala u Novom Pazaru, za koju vjeruje da je ime dobila upravo po ovoj džamiji.
Ističe i da su “njegove” građevine građene prema gotovo identičnom arhitektonskom obrascu, kakav se može prepoznati i na Altun-alem džamiji u Novom Pazaru.
Posebno naglašava da su uz mnoge od tih džamija građeni i mektebi, male vjerske škole za djecu, koje su činile sastavni dio džamijskog kompleksa.
Detalji sa obnovljene Altun-alem džamije
Osim istorijskog i vjerskog značaja, Altun-alem džamija izdvaja se i svojim arhitektonskim osobenostima. Za razliku od većine osmanskih džamija tog vremena, njen trem nema tri kupole, već dvije kupole i dva luka, što predstavlja rijetkost na prostoru Balkana.
“U Novom Pazaru nijedan mekteb nije imao veličinu mekteba koji je izgradio Abdul Gani. Proučavajući njegovu džamiju u Tetovu, shvatio sam da je i tamo, u okviru džamijskog kompleksa, postojao mekteb”, kaže profesor Rahić.
On iznosi i pretpostavku da je Altun-alem imala status bajrakli džamije, centralne gradske džamije sa koje su se čuli prvi ezani u gradu, a i na kojima je za namasko vrijeme podizana zastava.
Detalji unutar obnovljene Altun-alem džamije
“Svaki grad, pa i Novi Pazar, imao je jednu džamiju koja je bila bajrakli džamija. Očigledno je da je tu ulogu imala Altun-alem džamija u Novom Pazaru. To potvrđuje i samo njeno ime. ‘Alem’ znači bajrak ili zastava, dok riječ ‘altin’ znači zlatan”, objašnjava Rahić.
“Zato Altun-alem u prevodu znači ‘zlatni bajrak’. A ako je imala ulogu bajrakli džamije, onda je bila i centralna džamija Novog Pazara”, zaključuje Rahić.
Profesor Rahić vjeruje da je i današnji Amir-agin han jedan od objekata koje je svojevremeno podigao upravo Muslihudin Abdul Gani, ostavljajući tako dubok trag u urbanističkom i duhovnom razvoju Novog Pazara.
A. Šaljić
